RNR „Falanga”

Streszczenie i kwalifikacja

Ruch Narodowo-Radykalny „Falanga” był najbardziej konsekwentnie totalistycznym nurtem polskiego narodowego radykalizmu drugiej połowy lat trzydziestych. Powstał po rozłamie zdelegalizowanego Obozu Narodowo-Radykalnego, skupiał się wokół Bolesława Piaseckiego i pisma „Falanga”, a własny projekt nazywał „Przełomem Narodowym”. Celem nie była korekta parlamentaryzmu, lecz zbudowanie Katolickiego Państwa Narodu Polskiego, w którym jedyna Organizacja Polityczna Narodu miała stopić ruch, państwo i zorganizowane społeczeństwo.¹

Program łączył rewolucyjny ultranacjonalizm, wodzostwo, monopol polityczny, kontrolę wychowania i informacji, antysemickie wykluczenie, imperialną geopolitykę oraz daleko idące planowanie gospodarcze. Mobilizacja miała wytworzyć „nowego człowieka”: zdyscyplinowanego, heroicznego i gotowego do ofiary. Katolicyzm odróżniał Falangę od nazizmu, lecz nie chronił jej przed totalizmem. Ruch zakładał, że państwo i jego polityczna awangarda będą interpretować katolickie dobro całej wspólnoty.²

Kwalifikacja: RNR „Falanga” klasyfikujemy jako rodzimy faszyzm narodowo-radykalny o katolickim i totalistycznym wariancie. Stopień pewności jest wysoki w odniesieniu do programu z lat 1935–1939. Ruch pozostawał stosunkowo mały, nie zdobył władzy i nie mógł sprawdzić swojego projektu w praktyce państwowej.

Genealogia: od obozu narodowego do ONR

Falanga nie powstała przez proste skopiowanie włoskiego faszyzmu. Jej kadry wyrastały z polskiego obozu narodowego: Młodzieży Wszechpolskiej, Obozu Wielkiej Polski, akademickiego ruchu narodowego i konfliktu młodego pokolenia ze Stronnictwem Narodowym. Wielki Kryzys, bezrobocie młodej inteligencji, przemoc polityczna i rozczarowanie parlamentaryzmem wzmacniały przekonanie, że stara endecja jest zbyt ostrożna oraz społecznie zachowawcza.³

Grupa młodych działaczy skupiona wokół „Akademika Polskiego” i „Sztafety” domagała się radykalnego rozwiązania „kwestii żydowskiej”, katolicyzacji państwa, przebudowy gospodarki i zastąpienia partii hierarchiczną organizacją narodu. Konflikt z kierownictwem SN doprowadził 14 kwietnia 1934 roku do utworzenia Obozu Narodowo-Radykalnego. ONR działał legalnie zaledwie kilka miesięcy. Władze sanacyjne rozwiązały organizację po fali przemocy, a wielu jej działaczy umieszczono w Miejscu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej.⁴

Represje osłabiły ruch i przyspieszyły spór o przywództwo, strategię oraz formę przyszłego państwa. Po rozłamie ukształtowały się dwa główne środowiska: ONR-ABC, związany z Henrykiem Rossmanem i tajną Organizacją Polską, oraz grupa Bolesława Piaseckiego, nazywana od tytułu głównego pisma Falangą. Szyldy organizacji legalnych, półlegalnych i konspiracyjnych zmieniały się, dlatego przynależność ustala się przez osoby, prasę i sieci, nie samą nazwę.⁵

Ruch, pismo i przywódca

Nazwa „Falanga” pochodziła od tygodnika, który stał się głównym organem ideowym środowiska. Sama organizacja używała określenia Ruch Narodowo-Radykalny. Piasecki nie był jedynie redaktorem lub przewodniczącym wybieranym na kadencję. Wzrastający kult przywódcy odpowiadał projektowanej zasadzie wodzowskiej: polityczna jedność wymagała osoby zdolnej rozstrzygać konflikty i nadawać kierunek całej hierarchii.⁶

Ruch był kadrowy i generacyjny. Otaczały go grupy młodzieżowe, środowiska prasowe, sekcje zawodowe oraz próby organizowania pracowników. Nie należy jednak mylić dużej widoczności polemicznej z masowością. Źródła policyjne, wspomnienia i deklaracje organizacyjne podają rozbieżne obrazy skali. Falanga była zauważalna na uczelniach i ulicy, lecz nie zbliżyła się liczebnością do największych partii ani Obozu Wielkiej Polski z okresu rozkwitu.⁷

Mała skala jest ważna dla oceny wpływu, ale nie rozstrzyga charakteru ideologii. Doktrynalnie powierzchowna organizacja może mieć w nazwie słowo „faszystowska”, a rozwinięty ruch totalistyczny może odrzucać zagraniczną etykietę. W przypadku Falangi o kwalifikacji decyduje szczegółowy program, nie liczba członków.

„Przełom Narodowy”: mit nowego początku

Falanga opisywała istniejący porządek jako wyczerpany. Liberalizm miał rozbijać naród na jednostki, parlamentaryzm zamieniać politykę w targ partyjny, kapitalizm podporządkowywać pracę anonimowemu zyskowi, a marksizm podsycać walkę klas. Sanacyjny autorytaryzm krytykowano za bierność, brak jednolitej idei i administracyjne rządzenie zamiast mobilizacji społeczeństwa.

„Przełom Narodowy” był odpowiednikiem palingenetycznego mitu odrodzenia: miał stworzyć nową epokę, instytucje i typ człowieka. Nie był konserwatywnym powrotem do przedmajowej konstytucji ani restauracją tradycyjnej hierarchii. Ruch przedstawiał się jako rewolucyjna awangarda zdolna połączyć narodową tradycję z techniką, industrializacją i masową organizacją.⁸

Zmiana miała mieć charakter psychologicznego „szoku”. Nowy człowiek powinien być odważny, inicjatywny, zdyscyplinowany i gotowy do ofiary. Kult młodości służył delegitymizacji starszych elit, oskarżanych o ugodowość i materializm. Tomasiewicz wskazuje napięcie między deklarowaną twórczą inicjatywą a wymogiem psychicznej jednolitości: obywatel miał być aktywny, ale tylko wewnątrz jednego światopoglądu.⁹

Organizacja Polityczna Narodu

Centralną instytucją projektu była Organizacja Polityczna Narodu — OPN. Miała być jedyną organizacją polityczną, masową, hierarchiczną i stopniowaną. Formalna dobrowolność członkostwa nie oznaczała pluralizmu, ponieważ tylko członkowie OPN uczestniczyliby w życiu politycznym. Kto pozostawał poza nią, zachowywałby co najwyżej prywatne istnienie, nie prawo do tworzenia konkurencyjnej reprezentacji.¹⁰

Czterostopniowa hierarchia opierała się na selekcji i nominacji, a nie rywalizacji wyborczej. Wyższe szczeble miały wyłaniać niższe kadry i kontrolować awans według zasług, dyscypliny oraz ideowej dojrzałości. Taki model przedstawiano jako przezwyciężenie zarówno oligarchii partyjnej, jak i biernej dyktatury policyjnej. W języku Falangi była to swoista „demokracja totalna”: masy uczestniczyły przez organizację, ale nie mogły wybrać alternatywy.

OPN miała „wrastać” w państwo. Administracja, ruch, organizacje społeczne i zawodowe przenikałyby się, aż rozdział między nimi straciłby znaczenie. Związki pracownicze, organizacje młodzieżowe, kultura i informacja nie zachowywały autonomii wobec politycznego centrum. To utożsamienie narodu, organizacji i państwa jest jednym z najmocniejszych dowodów totalistycznego charakteru programu.¹¹

Wódz, Senat i administracja

Na szczycie ustroju miał stać przywódca skupiający funkcje głowy państwa, zwierzchnika rządu i przewodniczącego Senatu. Senat nie wynikałby z powszechnych wyborów: najpierw pochodziłby z nominacji, później z kooptacji zatwierdzanej przez przywódcę. Ciała przedstawicielskie pełniły funkcję doradczą, selekcyjną lub wykonawczą, nie kontrolną wobec politycznego centrum.¹²

Wodzostwo nie usuwało administracji. Falanga potrzebowała planistów, kierowników gospodarki, wychowawców i zawodowych kadr. Państwo miało być zarazem ideowe i techniczne. Wódz nadawał jedność, OPN produkowała lojalność i selekcjonowała elitę, a aparat wykonywał plan. Rozdział kompetencji nie tworzył równowagi władz, ponieważ wszystkie instytucje uznawały tę samą nadrzędną wolę.

Projekt odrzucał liberalną zasadę, że prawo ogranicza władzę także w konflikcie z większością. Wolność była uznawana tylko w granicach narodowej monoidei. Opozycja nie reprezentowała legalnego interesu, lecz rozbijała organiczną całość. To różni faszystowską mobilizację od demokracji, nawet gdy obie używają słowa „uczestnictwo”.

„Wewnętrzny policjant”: indoktrynacja zamiast samego terroru

Ideolodzy Falangi nie chcieli opierać państwa wyłącznie na zewnętrznym przymusie. Za skuteczniejszą uważali internalizację norm — obywatel miał sam kontrolować zgodność własnych myśli i działań z ideą. Tomasiewicz używa metafory „wewnętrznego policjanta”: wychowanie oraz presja wspólnoty miały ograniczać potrzebę ciągłej interwencji fizycznego aparatu.¹³

Nie był to liberalny argument przeciw represji. Państwo miało kontrolować wychowanie młodzieży, przysposobienie wojskowe, kulturę, sztukę, informację i cenzurę. Emocja zbiorowa, rytuał oraz dyscyplina organizacyjna służyły integracji. Falanga dopuszczała obozy odosobnienia, choć jej publicyści mogli potępiać bicie i głodzenie więźniów. Granica dotyczyła sposobu traktowania, nie samego prawa państwa do izolowania przeciwników bez normalnej konkurencji politycznej.¹⁴

Rozróżnienie terroru i indoktrynacji jest ważne. Ruch nie sprawował władzy, więc nie można przypisać mu hipotetycznych zbrodni jako faktów. Można natomiast stwierdzić, że program likwidował instytucjonalne zabezpieczenia przed przymusem i dawał jednej organizacji prawo określania dopuszczalnej świadomości.

Katolicki totalizm i jego sprzeczność

Falanga odrzucała nazistowskie neopogaństwo, biologiczny determinizm i statolatrię. Katolicyzm miał dostarczać obiektywnej prawdy moralnej, określać cel narodu i ograniczać arbitralność polityki. Rodzina oraz Kościół bywały przedstawiane jako sfery posiadające własne prawa. Te elementy odróżniały ruch od nazizmu i są konieczne dla jego dokładnej kwalifikacji.¹⁵

Jednocześnie OPN rościła sobie kompetencję do organizowania całego życia publicznego, wychowania, kultury i informacji. Państwo miało interpretować wolę Boga w polityce, a aktywność duchownych mieścić się w jedynym systemie. Powstawało pytanie: kto rozstrzyga konflikt między Kościołem a wodzem? Jeżeli ostatecznie ruch, deklarowana autonomia religii stawała się zależna od politycznej zgody.

Z tego powodu określenie „katolicki” nie unieważnia „totalistycznego”. Opisuje treść sacrum i granice deklarowane przez ideologów. W praktyce projekt mógł prowadzić do podporządkowania Kościoła organizacji twierdzącej, że najlepiej zna interes katolickiego narodu. Część katolickich środowisk współpracowała z Falangą przejściowo, a później wycofywała się właśnie wobec jej politycznych roszczeń.

Naród, rasa i antysemityzm

Naród w programie Falangi był wspólnotą organiczną, duchową i katolicką, a nie sumą równych obywateli. Jednostka otrzymywała sens przez służbę całości. Mniejszości oceniano według zdolności podporządkowania polskiemu państwu, ale Żydów przedstawiano jako zbiorowego przeciwnika religijnego, gospodarczego i narodowego. Wykluczenie miało być trwałe, a docelowym rozwiązaniem — emigracja.¹⁶

Ruch krytykował nazistowski biologizm, jednak jego publicystyka nie była wolna od języka rasy. Występowało napięcie między katolickim uniwersalizmem, duchową definicją narodu i autorami stosującymi kategorie rasowe. Odrzucenie niemieckiej teorii nie oznaczało akceptacji obywatelskiej równości Żydów.

Antysemityzm pełnił kilka funkcji jednocześnie. Wyjaśniał kapitalizm finansowy jako władzę „obcego” kapitału, komunizm jako spisek przeciw narodowi i liberalizm jako narzędzie rozkładu. Pozwalał połączyć sprzeczne zjawiska w jednego wroga. Program społeczny nie redukował się do antysemityzmu, ale często definiował „kapitał obcy” etnicznie, osłabiając konsekwencję krytyki własności jako systemu.

Przemoc, bojówki i wychowanie bojownika

Narodowy radykalizm powstawał w środowisku przemocy akademickiej i ulicznej. Antyżydowskie akcje, ataki na przeciwników, szkolenie fizyczne i konspiracyjna dyscyplina nie były wyłącznie ozdobą ideologii. Ruch miał przypominać zakon oraz armię, a gotowość do czynu odróżniać elitę od biernej większości.¹⁷

Przemoc spełniała funkcję komunikacyjną: wypierała przeciwnika z przestrzeni publicznej, tworzyła solidarność sprawców i dowodziła, że dotychczasowe państwo nie panuje nad ulicą. Jej dokładną skalę trzeba ustalać dla konkretnych wydarzeń, ponieważ ówczesne raporty policyjne, prasa przeciwników i wspomnienia były zainteresowane odmiennym obrazem.

Nie każda akcja wszystkich narodowych radykałów może być przypisana Falandze po rozłamie. Odpowiedzialna historia wymaga daty, miejsca i struktury wykonawczej. Nie zmienia to programowego kultu dyscypliny, ofiary i walki ani wykluczającego celu przemocy antysemickiej.

Gospodarka: rewolucja społeczna bez równości politycznej

Falanga odrzucała zarówno liberalny kapitalizm, jak i marksistowską walkę klas. Gospodarka miała służyć zaspokajaniu potrzeb narodu, nie maksymalizacji prywatnego zysku. Praca otrzymywała wysoką rangę moralną, a społeczeństwo docelowo miało być bezklasowe w znaczeniu organicznej współpracy, nie równego udziału w politycznej decyzji.¹⁸

Własność prywatna mogła istnieć jako funkcja wykonywana w imieniu narodu. Preferowano własność rodzinną i związaną z osobistą pracą; krytykowano własność anonimową oraz dochód bez funkcji produkcyjnej. Program przewidywał nacjonalizację banków i kredytu, surowców, energetyki, urządzeń użyteczności publicznej, handlu hurtowego oraz wielkich gałęzi, w których dochód nie wynikał z pracy właściciela.

Mały warsztat mógł pozostać prywatny, duży zakład przechodziłby pod kontrolę publiczną. Centralna Dyspozycja Gospodarcza planowałaby produkcję, inwestycje i rozwój. Obowiązek pracy, industrializacja i przygotowanie obronne podporządkowywały gospodarkę politycznej strategii. Zakładowe Załogi lub Narodowe Zespoły Pracy organizowałyby ludzi w miejscu produkcji.

Program nie był wolnorynkową obroną właścicieli. Nie był też socjalizmem pracowniczym, ponieważ organizacje pracy nie posiadały autonomii wobec OPN. Udział pracowników w zarządzaniu odbywał się wewnątrz jednego planu i hierarchii. Antykapitalizm Falangi miał charakter narodowy, produktywistyczny i totalizujący.

Technika, industrializacja i masowa konsumpcja

W przeciwieństwie do tradycjonalistycznego dystrybucjonizmu, który idealizował rozdrobnioną własność i lokalną wspólnotę, Falanga akceptowała wielki przemysł, planowanie oraz nowoczesną technikę. Symbolem obietnicy była powszechna motoryzacja — samochód dostępny nie tylko dla elity. Modernizacja miała dowieść, że narodowa rewolucja potrafi zapewnić materialny awans bez liberalizmu i komunizmu.¹⁹

To połączenie archaizującej symboliki, katolicyzmu i technologicznej przyszłości jest typowe dla faszystowskiej „alternatywnej nowoczesności”. Ruch nie chciał cofnąć zegara, lecz wykorzystać nowoczesne środki do stworzenia hierarchicznej wspólnoty. Technika była neutralnym narzędziem tylko pozornie: plan produkcji, edukacja i konsumpcja miały służyć mobilizacji oraz potędze państwa.

Obietnica pozostawała programem ruchu bez władzy. Nie dysponujemy praktyką gospodarczą Falangi, którą można byłoby zestawić z planem. Nie należy więc przedstawiać powszechnej motoryzacji lub zarządzania robotniczego jako osiągnięcia, lecz jako składnik utopijnej legitymizacji.

Faszyzm zagraniczny i antyniemieckość

Falanga podziwiała dynamizm, organizację i zdolność faszyzmów do mobilizacji, ale odrzucała bierne kopiowanie obcej formy. Szczególnie istotne były ruchy łączące radykalny nacjonalizm z religią, takie jak rumuńska Żelazna Gwardia Corneliu Codreanu czy belgijski reksizm Léona Degrelle’a. Włoski model pozostawał punktem odniesienia dla korporacjonizmu, partii-ruchu i nowego stylu polityki.²⁰

III Rzesza była zarazem ideowym przykładem skutecznej mobilizacji i geopolitycznym wrogiem. Nazistowski rasizm, neopogaństwo oraz niemieckie roszczenia godziły w katolicką i polską wizję Falangi. Ruch projektował własny blok środkowo- i wschodnioeuropejski między Niemcami oraz Związkiem Radzieckim, z polskim przywództwem.

Antyniemieckość nie wyłącza ruchu z faszyzmu. Faszyzmy były rywalizującymi ultranacjonalizmami, a nie jedną zgodną międzynarodówką. Polski ruch mógł odrzucać podporządkowanie Berlinowi i jednocześnie rozwijać analogiczny mit odrodzenia, monopartię, wodzostwo oraz totalną mobilizację.

Imperialna geopolityka

Narodowe odrodzenie miało mieć wymiar zewnętrzny. W publicystyce narodowo-radykalnej pojawiały się projekty bloku na osi Adriatyk–Bałtyk–Morze Czarne, przestrzeni Odra–Dniepr, podporządkowania Prus Wschodnich i zabezpieczenia dostępu do Bałtyku. Niepodległa Ukraina mogła być traktowana jako bufor przeciw Rosji, a Litwa i Łotwa jako element polskiej strefy.²¹

Szczegóły koncepcji zmieniały się i nie wszystkie należały wyłącznie do Falangi. Wspólny był obraz Polski jako ośrodka chrześcijańsko-słowiańskiego ładu, nie jednego z równych państw. Imperializm nie musiał kopiować niemieckiej przestrzeni życiowej, aby podporządkowywać mniejsze narody misji centrum.

Geopolityczne mapy były częścią mitu siły, lecz ruch nie posiadał instrumentów ich realizacji. Należy je analizować jako program i wyobraźnię strategiczną, nie faktyczną politykę zagraniczną państwa.

Zbliżenie z sanacją i OZN

Falanga nie ograniczała się do oczekiwania na spontaniczny przewrót. Po powstaniu Obozu Zjednoczenia Narodowego w 1937 roku Piasecki podjął współpracę z Adamem Kocem i Związkiem Młodej Polski. Widział możliwość stopniowego przenikania aparatu państwa, zdobywania kadr i przekształcenia administracyjnego autorytaryzmu w ideowy ruch narodowy.²²

Taktyka ujawnia elastyczność między rewolucją i infiltracją. „Przełom” mógł nastąpić etapami, jeśli istniejące państwo otwierało dostęp do struktur. Dla OZN falangiści stanowili źródło młodzieżowej energii i organizacyjnej techniki; dla Falangi obóz rządzący był potencjalnym wehikułem, nie ostatecznym celem.

Porozumienie załamało się w 1938 roku. Administracja nie zgodziła się na oddanie inicjatywy radykałom, a w Falandze doszło do odejść, m.in. do Narodowej Organizacji Radykalnej. Epizod pokazuje granicę sojuszu konserwatywno-autorytarnego państwa z faszystowskim ruchem: obie strony mogły potrzebować mobilizacji, ale rywalizowały o to, kto kogo podporządkuje.

Falanga i ONR-ABC: wspólna geneza, różne totalizmy

Oba odłamy wywodziły się z ONR, odrzucały liberalny parlamentaryzm, rozwijały antysemickie wykluczenie i chciały hierarchicznie zorganizować naród. Różniła je konstrukcja instytucjonalna. Falanga tworzyła jedną masową OPN wrastającą w państwo i skupioną wokół wodza. ONR-ABC zachowywał większą rolę tajnej elity, kooptowanego senatu, samorządu, korporacji i rozproszonej własności.²³

Gospodarka Falangi była industrialna, planowa i nacjonalizacyjna; ABC skłaniało się ku dystrybucjonizmowi, małej własności i przekazywaniu części przedsiębiorstw wspólnotom pracowniczym po okresie przejściowej nacjonalizacji. Falanga chciała mobilizować masy w jednej organizacji, ABC mocniej podkreślał rządy wyselekcjonowanej elity.

Różnica nie czyni ONR-ABC demokratycznym. Pokazuje dwa modele narodowo-radykalnego antypluralizmu: mobilizacyjno-wodzowski i elitarno-korporacyjny. Tomasiewicz uznaje program Falangi za pełniejszy polski projekt totalitarny, podczas gdy ABC pozostawiało więcej odrębności instytucjonalnych.

Rok 1939 i wojenne przekształcenie

Wojna przerwała rozwój ruchu i uniemożliwiła sprawdzenie jego strategii. Niemiecka okupacja oznaczała terror wobec Polaków i likwidację państwa, więc przedwojenny podziw dla technik faszystowskiej mobilizacji nie przełożył się na naturalną kolaborację. Piasecki i jego środowisko stworzyli konspiracyjną Konfederację Narodu oraz Bataliony Uderzeniowe walczące z okupantem; później część struktur scaliła się z Armią Krajową.²⁴

Wojenny opór jest istotnym faktem i odróżnia polskich falangistów od ruchów kolaboracyjnych w innych krajach. Nie działa wstecz jako dowód demokratyczności programu z lat 1935–1939. Pokazuje natomiast, że faszyzm jako rodzina rywalizujących nacjonalizmów nie zapewniał lojalności wobec nazistowskich Niemiec.

Po wojnie Piasecki dokonał kolejnego przekształcenia: podjął współpracę z komunistycznymi władzami i zbudował PAX. Ciągłość personalna, styl kadrowy i część nacjonalistycznej wyobraźni współistniały z porzuceniem samodzielnej antykomunistycznej drogi do państwa. PAX jest powojennym życiem środowiska Falangi, ale nie prostą kontynuacją tej samej organizacji.²⁵

Spór o klasyfikację

Przeciwnicy kategorii faszyzmu mogą wskazywać katolicyzm, antyniemieckość, brak państwowej praktyki i rodzimą genealogię. Argumenty te trafnie opisują różnice wobec nazizmu oraz ograniczenia materiału. Nie usuwają jednak rdzenia: palingenetycznego Przełomu Narodowego, ultranacjonalizmu, wodzostwa, monopoli OPN, totalnej mobilizacji, przemocy i wykluczenia.

Określenie narodowy radykalizm jest niezbędne, bo oddaje własną tradycję i język ruchu. Nie musi być alternatywą wykluczającą faszyzm. Można powiedzieć, że Falanga była polskim narodowo-radykalnym wariantem faszyzmu — podobnie jak Żelazna Gwardia była wariantem rumuńskim i prawosławnym, a Falanga hiszpańska narodowo-syndykalistycznym.

Kategoria totalizm katolicki trafnie ujmuje roszczenie do całości oraz religijną normę, lecz sama nie opisuje kultu nowego początku, ruchu, wodza i przemocy. Kategoria autorytaryzm jest zbyt słaba, ponieważ Falanga nie chciała jedynie ograniczyć konkurencji i rządzić administracyjnie. Chciała przeobrazić społeczeństwo oraz człowieka.

Bilans

Falanga była politycznie słabsza niż jej rozbudowany program sugeruje. Nie stworzyła masowej partii zdolnej przejąć państwo, nie uzyskała trwałego patronatu sanacji i została rozbita przez odejścia oraz wojnę. Wpływ ideowy nie może być mierzony wyłącznie wynikiem wyborczym, ale nie wolno również przedstawiać małego ruchu jako dominującej siły II Rzeczypospolitej.

Znaczenie Falangi polega na wyjątkowej klarowności polskiego projektu totalistycznego. Pokazuje, jak antyliberalizm, katolicyzm, młodzieżowy bunt, antykapitalizm, antysemityzm, technokratyczna modernizacja i wodzostwo mogły zostać złożone w jedną wizję. Nie była kopią nazizmu ani niewinną odmianą patriotyzmu społecznego. Była rodzimą próbą stworzenia faszystowskiego nowego ładu.