Włochy 1861–współcześnie

Od Fasci Siciliani, nacjonalizmu i wojennego interwencjonizmu przez ruch oraz reżim Mussoliniego po Salò, MSI, terroryzm neofaszystowski i współczesną radykalną prawicę.

  • 1861–1919genealogia / polityka masowa / prefaszystowskie zasoby
    Włochy przed faszyzmem: Fasci Siciliani, nacjonalizm i wojna

    Dlaczego socjalistyczne Fasci Siciliani nie były faszystami i jak nacjonalizm, syndykalizm, futuryzm, interwencjonizm, Arditi oraz Fiume stworzyły zasoby późniejszego ruchu.

  • 1919–1945faszyzm
    Faszyzm włoski

    Przypadek źródłowy: od ruchu kombatancko-bojówkarskiego do dyktatury, imperium, ustaw rasowych i wojny.

  • 1882–1943kolonializm faszystowski / rasizm / zbrodnie masowe
    Włoski kolonializm, rasizm i zbrodnie imperium

    Libia, Etiopia i Bałkany: deportacje, obozy, broń chemiczna, masakry, segregacja oraz związek kolonialnego państwa rasowego z ustawami antyżydowskimi.

  • 1943–1945faszystowskie państwo satelickie / kolaboracja / wojna domowa
    Republika Salò, wojna domowa i ruch oporu

    Upadek reżimu, niemiecka okupacja, zależne państwo RSI, Czarne Brygady, udział w Zagładzie, partyzantka i spór o trzy wymiary wojny lat 1943–1945.

  • 1945–1995neofaszyzm parlamentarny / terroryzm / skrajna prawica
    MSI, neofaszyzm i strategia napięcia

    Od legalnego MSI przez Ordine Nuovo i Avanguardia Nazionale po zamachy Piazza Fontana, Brescia i Bologna oraz przejście do Alleanza Nazionale.

  • 1995–2026neofaszyzm / postfaszyzm / populistyczna radykalna prawica
    Włoska skrajna prawica od Fiuggi do Fratelli d’Italia

    Fiamma Tricolore, Forza Nuova, CasaPound, Lega i FdI: konkurencyjne genealogie, polityka pamięci oraz granice pojęć neofaszyzmu, postfaszyzmu i radykalnej prawicy.

Francja 1870–współcześnie

Od boulangizmu, antysemickich lig i Action française przez faszystowskie ruchy, Vichy, kolaborację i Zagładę po OAS, neofaszyzm, Front Narodowy, RN, identytaryzm oraz Reconquête.

  • 1870–1918radykalny nacjonalizm / antysemityzm / prefaszyzm
    Korzenie radykalnego nacjonalizmu

    Klęska 1870 roku, boulangizm, Ligue des Patriotes, Drumont, sprawa Dreyfusa, Action française, Sorel i Cercle Proudhon jako różne źródła francuskiego prefaszyzmu.

  • 1919–1936ligi nacjonalistyczne / faszyzm / autorytaryzm
    Francuskie ligi i 6 lutego 1934 roku

    Action française, Jeunesses Patriotes, Faisceau, Croix-de-Feu, Solidarité Française i Francisme: ruchy o różnym stopniu faszyzacji oraz kryzys uliczny 1934 roku.

  • 1936–1940autorytarna prawica / faszyzm / terroryzm skrajnej prawicy
    PSF, PPF i Cagoule

    Legalna masowa prawica La Rocque’a, faszystowska partia Doriota i terrorystyczna konspiracja Deloncle’a jako trzy odpowiedzi na rozwiązanie lig.

  • 1940–1944autorytaryzm narodowo-konserwatywny / kolaboracja / faszyzacja
    Państwo Vichy i „Rewolucja Narodowa”

    Powstanie dyktatury Pétaina, korporacjonizm, rodzina, młodzież, administracja, imperium i kolejne etapy faszyzacji zależnego państwa.

  • 1940–1945faszyzm kolaboracyjny / państwowa milicja / zbrodnie wojenne
    PPF, RNP, Milice, LVF i francuscy kolaboranci

    Paryskie partie faszystowskie, propaganda, ochotnicy na froncie wschodnim, Waffen-SS „Charlemagne” oraz państwowy terror Milice.

  • 1940–1944antysemityzm państwowy / kolaboracja w Zagładzie / ludobójstwo
    Vichy, antysemityzm i Zagłada

    Statuty rasowe, CGQJ, „aryzacja”, obozy, Drancy, Vel d’Hiv, deportacje, prześladowanie w imperium, ratowanie i dokładny podział odpowiedzialności.

  • 1940–współcześnieantyfaszyzm / ruch oporu / rozliczenie dyktatury
    Ruch oporu, wyzwolenie i pamięć Vichy

    Pluralistyczny Résistance, Wolna Francja, CNR, maquis, wyzwolenie, czystki, amnestie, procesy Barbiego, Touviera i Papona oraz zmiany pamięci państwa.

  • 1945–1972neofaszyzm / kolonialna skrajna prawica / terroryzm / Nowa Prawica
    Skrajna prawica od wyzwolenia do powstania FN

    Amnestie, neofaszyści, poujadisme, Jeune Nation, wojna algierska, OAS, Europe-Action, Occident, GRECE, GUD i Ordre Nouveau.

  • 1972–2011skrajna prawica wyborcza / neofaszyzm / populistyczna radykalna prawica
    Front Narodowy, Nowa Prawica i neofaszyzm

    Od koalicji Ordre Nouveau i dawnych kolaborantów przez negacjonizm, GUD, FANE, preferencję narodową oraz MNR po drugą turę wyborów w 2002 roku.

  • 2011–2026populistyczna radykalna prawica / identytaryzm / etnonacjonalizm
    RN, identytaryści i Reconquête

    Dédiabolisation, Marine Le Pen i Bardella, „wielka wymiana”, rozwiązane grupy identytarne, Bastion social, Éric Zemmour oraz wybory lat 2017–2024.

Niemcy 1871–współcześnie

Od ruchu völkisch i Freikorpsów przez nazistowską dyktaturę oraz Zagładę po denazyfikację, neonazizm, NSU, Nową Prawicę i AfD.

  • 1871–1918radykalny nacjonalizm / prefaszyzm / rasizm
    Ruch völkisch i nowoczesny antysemityzm

    Niejednorodne środowisko rasowego nacjonalizmu, volkizmu, reformy życia i antysemityzmu, z którego naziści wybierali idee, symbole i kadry.

  • 1918–1933paramilitaryzm kontrrewolucyjny / skrajna prawica
    Freikorpsy i skrajna prawica weimarska

    Powojenna brutalizacja, ochotnicze korpusy, zamachy polityczne i narodowokonserwatywni sojusznicy, bez prostego utożsamienia całej prawicy z NSDAP.

  • 1919–1945nazizm / faszyzm ludobójczy
    Nazizm niemiecki

    Rasistowski wariant faszyzmu, który połączył monopartię, państwo policyjne, wojnę rasową i ludobójstwo.

  • 1933–1945nazistowska dyktatura / historia społeczna
    Społeczeństwo niemieckie pod nazizmem

    Praca, młodzież, płeć, Kościoły, korzyści, donos, przymus i opór: społeczna historia uczestnictwa w dyktaturze.

  • 1945–współcześnierozliczenie dyktatury / polityka pamięci
    Denazyfikacja i ciągłości po 1945 roku

    Procesy, czystki, reintegracja dawnych nazistów i długie dojrzewanie pamięci w RFN, NRD i zjednoczonych Niemczech.

  • 1949–współcześnieneonazizm / prawicowy ekstremizm / terroryzm
    NPD, neonazizm i terror NSU

    Partie, subkultury, przemoc po zjednoczeniu i seria rasistowskich morderstw NSU wraz z błędami państwa.

  • 2013–2026radykalna prawica / prawicowy ekstremizm / faszyzacja
    AfD, Nowa Prawica i granice klasyfikacji

    Od eurosceptycyzmu do radykalizacji: etnopluralizm, remigracja, skrzydła partii, nadzór konstytucyjny i spór o pojęcie faszyzmu.

Inne reżimy

Państwa, w których faszyści przejęli władzę, współrządzili lub wywarli zasadniczy wpływ na dyktaturę, oraz powojenne przekształcenia ich skrajnej prawicy.

  • 1933–1938autorytaryzm korporacyjny / faszyzm
    Austrofaszyzm

    Katolicko-korporacyjna dyktatura Dollfussa i Schuschnigga: antyliberalna, antysocjalistyczna i przeciwna nazistowskiemu Anschlussowi.

  • 1945–2026prawicowy ekstremizm / populistyczna radykalna prawica / nieliberalizm
    Austria: skrajna prawica po 1945 roku

    Od reintegracji byłych nazistów przez VdU, FPÖ, Haidera, Burschenschaften i neonazistowskie podziemie po koalicje rządowe, Ibizę oraz zwycięstwo wyborcze partii Kickla.

  • 1933–1975faszyzm falangistowski / autorytaryzm
    Falanga i frankizm w Hiszpanii

    Rewolucyjna Falanga wchłonięta przez wojskowo-klerykalną dyktaturę Franco; terror, represje i zmiana reżimu po 1945 roku.

  • 1975–2026postfrankizm / neonazizm / terroryzm / populistyczna radykalna prawica
    Hiszpania: skrajna prawica po Franco

    Búnker, Fuerza Nueva, CEDADE, Falangi, przemoc transformacji, 23-F, neonazistowskie subkultury, Plataforma per Catalunya i wyborczy przełom Vox.

  • 1933–1974autorytaryzm korporacyjny / faszyzowanie
    Portugalskie Estado Novo

    Korporacyjna, kolonialna i katolicka dyktatura Salazara — z faszystowskimi zapożyczeniami, ale bez pełnej partii-ruchu.

  • 1974–2026kontrrewolucja / neofaszyzm / populistyczna radykalna prawica
    Portugalia: skrajna prawica po 1974 roku

    Kontrrewolucyjny terror ELP i MDLP, niepełne rozliczenie PIDE, neofaszystowskie sieci, PNR/Ergue-te oraz droga Chega od jednego mandatu do drugiej siły parlamentu.

  • 1927–1941faszyzm religijny
    Rumuńska Żelazna Gwardia

    Mistyczny, prawosławny i skrajnie antysemicki faszyzm legionowy, kult śmierci oraz udział w masowej przemocy.

  • 1945–2026neo-legionizm / etnonacjonalizm / populistyczna radykalna prawica
    Rumunia: skrajna prawica po 1945 roku

    Emigracyjny legionizm, narodowy komunizm, Vatra Românească, PRM, kult Antonescu, Noua Dreaptă, AUR, SOS, POT i wybory lat 2024–2025.

  • 1920–1945autorytaryzm / faszyzm strzałokrzyżowy
    Węgry: Horthy i strzałokrzyżowcy

    Rozróżnienie konserwatywnego autorytaryzmu Horthyego od faszystowskiego ruchu Ferenca Szálasiego i jego rządów terroru.

  • 1945–2026hungaryzm / radykalna prawica / nieliberalny autorytaryzm
    Węgry: skrajna prawica po 1945 roku

    Od powojennej pamięci hungaryzmu przez MIÉP, neonazistowskie subkultury, Jobbik i Magyar Gárda po Mi Hazánk, autorytarną radykalizację rządów Fideszu oraz zwycięstwo TISZY w 2026 roku.

  • 1929–1945faszyzm ludobójczy
    Chorwaccy ustasze

    Ultranacjonalistyczny reżim satelicki odpowiedzialny za masowe zbrodnie na Serbach, Żydach, Romach i przeciwnikach.

  • 1945–2026neoustaszyzm / terroryzm emigracyjny / populistyczna radykalna prawica
    Chorwacja: skrajna prawica po 1945 roku

    Križari, ustaszowska emigracja, HOP, HNO, terroryzm HRB, przemoc UDBA, HSP i HOS, wojny pamięci oraz wejście Domovinski pokret do rządu.

Ruchy bez trwałej władzy

Organizacje faszystowskie i radykalnie prawicowe, które działały w demokracjach lub pod okupacją.

  • 1932–1940faszyzm
    Brytyjska Unia Faszystów

    Ruch Oswalda Mosleya: korporacjonizm, wodzostwo, przemoc uliczna i narastający antysemityzm.

  • 1935–1945faszyzm / kolaboracjonizm
    Belgijski reksizm

    Katolicki populizm Léona Degrelle’a przekształcony w faszyzm i kolaborację z nazistowskimi Niemcami.

  • 1913–1945klerykalny autorytaryzm / faszyzacja
    Słowaccy hlinkowcy

    Autorytarny klerykalny nacjonalizm, Gwardia Hlinki, państwo satelickie i współudział w deportacjach Żydów.